Habit Tracker và Nguyên lý Không Thể Kháng Cự

Kết thúc Tháng 5, vậy là sắp hết một nửa hành trình của năm 2024. Đây là lúc để Linh nhìn lại xem bản thân đã làm được gì, chưa làm được gì, và đã học được gì trong một tháng vừa qua.

Ở bài viết này, Linh sẽ tự kiểm điểm mình dựa trên bảng Habit Tracker (bảng theo dõi thói quen) do mình tự thiết kế và sử dụng trong khoảng 3 tháng trở lại đây.

Theo dõi và đánh giá thói quen là cách để Linh duy trì những tiêu chuẩn do bản thân tự đặt ra. Nếu không có sự đo lường, Linh không thể biết liệu mình có đang thật sự tốt hơn mỗi ngày hay không.

Cảnh báo, bài viết này không nhằm mục đích so sánh, hay ép bạn phải làm theo những gì Linh đang làm. Có nhiều cách để sống một cuộc đời ý nghĩa, và mỗi người sẽ đi một con đường rất khác nhau. Nên đây chỉ là cách Linh tự phản ánh chính mình mà thôi.

Giờ thì vào vấn đề chính nào.

Mình đã làm được gì?

Viết. Dù không viết trọn 31 ngày, nhưng 28 cũng không quá tệ. Viết chính là Điểm Sáng của Linh. Tháng này mình đã có 2 bài viết đúng như ý muốn. Một bài viết về Nỗi Sợ, và một bài viết giúp bạn tập trung vào những điều quan trọng. Mặc dù bài Nỗi Sợ được bạn bè nhận xét là không hay, Linh vẫn rất tự hào vì đã hoàn thành nó.

Đọc sách. Nếu là Linh của trước đây, đọc 2 quyển sách mỗi năm là nhiều rồi. Nhưng chỉ riêng tháng này, mình đã đọc được tận 3 quyển (vẫn còn dở một quyển). Đáng để tự vỗ tay ăn mừng. Đối với Linh, đọc sách là việc cần thiết. Như xe không thể chạy nếu thiếu xăng (hoặc điện), Linh không thể nào viết nếu không đọc.

Uống nước. Một thói quen xấu nữa mà mình đã bỏ được. Do không chịu uống đủ nước đã khiến Linh có một tuổi trẻ không mấy đẹp đẽ (theo đúng nghĩa đen). Còn giờ, sau nửa năm uống nước đầy đủ, nỗ lực đó đã được đền đáp xứng đáng.

Học tiếng Anh. Đúng, đang sống ở Mỹ nhưng Linh vẫn học tiếng Anh. Ông bà ta đã nói, “Nhỏ không học, lớn lên làm Kiều Minh Tuấn.” Dù tiếng Anh của Linh cũng tạm ổn, nói chuyện với tây họ vẫn hiểu, nhưng mình không thích accent hiện tại lắm. Nên thôi tiếp tục “maximum effort” vậy.

Mình chưa làm được gì?

Ngủ đủ 7+ tiếng. Tự hứa với lòng sẽ không ngủ trễ ngày nào, nhưng kết quả thật đáng buồn. Linh có thể biện hộ với những lý do như, “Cuối tuần mà, mai có đi làm đâu, ngủ trễ một hôm chắc không sao”. Nhưng túm cái mền lại thì, cũng chỉ do thói quen cũ chưa bỏ được thôi. Cố gắng tháng sau khắc phục (phá kỉ lục không chừng).

Luyện tập thể chất. Một thất bại đáng xấu hổ. Dù Linh đánh dấu là Excercise 30′, mình cũng chỉ đơn giản là đi bộ rất nhiều mỗi ngày (do tính chất công việc). Có vài hôm chạy bộ buổi sáng, vài hôm ngồi thiền, mà cũng chỉ vài hôm rồi thôi. Hy vọng Linh có thể cải thiện việc này từ đây đến cuối năm.

Sắp xếp lịch trình. Linh vẫn gặp rắc rối với việc sắp xếp một ngày sao cho hợp lý, mình chưa thật sự làm mọi việc theo một trật tự nhất định. Đó là lý do tại sao có hôm Linh viết nhưng không đọc sách, và ngược lại. Đúng là rất khó để làm tất cả mọi thứ trong một ngày.

Mình đã học được gì?

Sau 3 tháng điều chỉnh và thực hiện những thói quen trong bảng Habit Tracker, Linh nhận ra—uống nước là thói quen dễ nhất, vì mình đã uống không thiếu một ngày nào. Ngược lại, đi ngủ sớm là thói quen khó nhằn nhất, Linh đã không thể thực hiện nó ngày qua ngày.

Do đó, có thể kết luận rằng: Linh duy trì rất tốt những thói quen đơn giản và dễ dàng.

Có lẽ không chỉ Linh, mà đa số mọi người đều sẽ ưu tiên làm những việc dễ dàng trước. Hiện nay, rất nhiều thứ mà ta gọi là “công nghệ” cũng được thiết kế để thỏa mãn điều này. Bạn có thể gửi và nhận tin nhắn tức thì từ bất cứ đâu. Mở mạng xã hội là thấy ngay những tin tức nóng hổi. Chỉ cần dùng Ai (trí tuệ nhân tạo) là có ngay một câu trả lời ngắn gọn, dễ hiểu.

Thật không may, tính chất dễ dàng của công nghệ hại điện cũng là gốc rễ khiến bạn hình thành những hành vi không mấy lành mạnh. Thay vì tập trung làm việc, ta dành thời gian suy nghĩ và trả lời email. Thay vì đọc vài trang sách, ta lãng phí 1 tiếng cuộc đời lướt mạng xã hội. Thay vì bắt tay vào làm, ta trì hoãn bằng cách tưởng tượng ra một kế hoạch hoàn hảo.

Tại sao những hành vi này vẫn cứ lặp lại? Bởi vì chúng dễ làm hơn.

Nguyên lý “Không Thể Kháng Cự”

Việc ta bị kéo vào cạm bẫy của sự dễ dàng, lực hấp dẫn tức thì của mạng xã hội, hay phép màu “hiệu năng” của công nghệ, đều đã được tóm gọn trong một lý thuyết được khởi xướng bởi triết gia người Ý Guillaume Ferrero, The Principle of Least Effort. ¹Nordquist, Richard. “The Principle of Least Effort: Definition and Examples of Zipf’s Law.”

Linh sẽ gọi thuyết này là “Nguyên lý Không Thể Kháng Cự” (hoặc gần như không thể).

Nguyên lý Không Thể Kháng Cự: Khi được sống trong một điều kiện với quyền tự do lựa chọn, con người thường có khuynh hướng thực hiện những hành vi dễ dàng nhất hoặc ít nỗ lực nhất.

Vậy nên, nếu bạn đang muốn xây dựng thói quen tốt, hãy tận dụng chính nguyên lý này làm đòn bẩy theo hướng có lợi cho bạn. Chiến lược là: Khiến những thói quen tốt trở nên dễ dàng hơn. ²Lần đầu mình biết đến sách lược này là từ quyển Atomic Habits của tác giả James Clear.

• Đọc một quyển sách mỗi tuần là việc rất khó. Đọc 20 trang sách mỗi ngày vẫn tương đối khó. Nhưng đọc 1 trang sách mỗi ngày là việc rất dễ dàng.
• Tiết kiệm 40% lương tháng là việc quá khó. Tiết kiệm 20% lương tháng vẫn còn tương đối khó. Nhưng tiết kiệm 5% lương tháng là việc quá dễ dàng.
• Ngủ lúc 9 giờ tối là việc siêu khó. Ngủ lúc 10 giờ tối vẫn còn tương đối khó. Nhưng ngủ lúc 11 giờ tối là việc khá dễ dàng.

Nhắm cao, bắn thấp. Nếu tham vọng của bạn là đỉnh Olympia, thì trước tiên bạn phải học cách bước từng bước nhỏ từ dưới chân núi.

Đường lên Đỉnh Olympus

Hãy hình dung một đường thẳng đứng, với 5 điểm từ cấp độ rất khó đến rất dễ theo chiều từ trên xuống. Đường thẳng này được gọi là “Đường lên Đỉnh Olympus.”

Bây giờ, Linh sẽ lấy thói quen tập luyện thể chất của mình làm ví dụ. Bạn biết đấy, “Cục tạ nặng nhất ở phòng gym chính là cánh cửa ra vào.” Nên Linh nghĩ, tới phòng gym là việc khó nhất đối với mình vào lúc này. ³Ed Latimore on X

Vì là việc rất khó, ta có thể giả định rằng Linh sẽ thất bại ngay từ vòng gửi xe. Do đó, Linh cần phải động não và tự hỏi bản thân rằng, “Đâu là cách dễ dàng nhất để bắt đầu thói quen này? Làm sao mình có thể vui vẻ duy trì thực hiện nó?”

Sau một hồi vẽ bậy, đây là thói quen luyện tập mới của Linh.

Còn bạn thì sao?

Khi đã duy trì thói quen đủ lâu, bạn sẽ dần cảm thấy thoải mái hơn với việc thực hiện nó ngày qua ngày. Đó là dấu hiệu để bạn đẩy bản thân bước lên mức tiếp theo của đỉnh Olympus.

Vậy một câu hỏi dành cho bạn: Đâu là thói quen mà bạn muốn làm, nên làm nhưng lại chưa làm vì nghĩ rằng nó quá khó?

Hãy đặt thói quen đó trên đỉnh Olympus, thu nhỏ nó xuống thành một phiên bản dễ dàng hơn, ít nỗ lực hơn. Biến nó thành một thói quen mà ngay cả bạn, cũng không thể nào kháng cự.

FOOTNOTES

• 1
  Nordquist, Richard. “The Principle of Least Effort: Definition and Examples of Zipf’s Law.” ↩︎
• 2
  Lần đầu mình biết đến sách lược này là từ quyển Atomic Habits của tác giả James Clear. ↩︎
• 3
  Ed Latimore on X ↩︎